تبلیغات
قبله تهران (راه عاشقی)

قبله تهران (راه عاشقی)
ری قبله تهران است (مقام معظم رهبری)


آیه قرآن

هرکس حضرت عبدالظیم را در شهرری زیارت کند گویا امام حسین علیه السلام را در کربلا زیارت کرده است

ری باستان
ری كه اكنون آثار بازمانده آن در شش كیلومتری جنوب شرقی تهران به چشم می خورد از نظر قدمت با نینوا و بابل هم عهد بوده و از نظر عظمت، از مهمّترین بلاد سده های نخستین اسلامی بشمار می آمده است . جز بغداد و نیشابور شهری با آن قابل رقابت نبوده است . باید به حق ری را مادر تهران دانست . بنای اوّلیه و هسته اصلی این شهر كهن در اطراف چشمه علی واقع بوده است . در نزدیكی این چشمه، تپّه هائی وجود دارد كه بسیار كهن و باستانی است .
در كاوشهای علمی كه بعمل آمده معلوم گردیده در دل آنها آثاری نهفته است كه از تمدنی كهن داستانها دارد . ضمن كاوشهای علمی كه بسال 1935 میلادی در دامنه جنوبی كوه چشمه علی و اراضی مشرف به باغ صفائیه بعمل آمد، ظروف منقش سفالین مربوط به حدود چهار تا شش هزار سال پیش پیدا شد و نشان داد كه در كنار و امتداد این چشمه قدیمی ، انسانهای متمدنی زندگی می كرده اند ، و اینها همان سكنه نخستین پهنه ری هستند.

جغرافیای ری :
طول شرقی ری، 51 درجه و 25 دقیقه به مبدأ گرینویچ، و عرض شمالی آن، 35 درجه و 38 دقیقه است. بر طبق تقسیم بندی قدما ری از اقلیم چهارم به حساب می آمد كه اشرف اقالیم است.
جغرافی نویسان و تاریخ نگاران درباره وسعت شهر ری سخنانی گفته اند كه به چند نمونه از آنها اشاره می شود :
اصطخری در " المسالك و الممالك" می گوید :
" آنجا شهری است كه مقدارش فرسنگی و نیم در فرسنگی و نیم است ."
و در جای دیگر می گوید:
" طول شهر فرسنگی و نیم در مثل آن است و بنایش از گل است ."ابن خوفل در "صوره الارض" نوشته، " مقدار شهر فرسنگی ونیم در مثل آن است"
و در جای دیگر ذكر كرده: " بزرگترین شهر در این ناحیه (دیلم و طبرستان) ری است و آن اینكه" طولش فرسنگی و نیم در مثل آن است ."
و در همین كتاب آورده است : " و من می گویم ری " مربعی" است بزرگ
" این نسخه شهر ری صورت مربعی بزرگ، را داشته است .
قسمت اعظم شهر ری در جنوب كوه بی بی شهربانو افتاده بوده است .
اصولاً پهنه شهر باستانی ری از نظر قدمت و نوی به دو بخش تقسیم می شود:

1- ری كهنه باستانی

2- ری مستحدث ادوار بعد (به عهد اسلامی )
بخش اوّل: ری " پیش از اسلام" آن قسمت از شهر ری است كه در جنوب چشمه علی میان باروی عظیم و پهناوری كه بزمانهای پیش از اسلام پی افكنده شده، واقع بوده است و آن را " ری برین" یا " ری علیا" می گفته اند و اندك اندك از سوی جنوب شرقی گسترش می یافته است .
بخش دوّم : ری قرون اسلامی ، آن قسمت است كه در جنوب شرقی بخش نخستین ، و جنوب كوه بی بی شهربانو بنیاد یافته بوده است و آن را " ری برین" یا " ری سفلی" می نامیدند. و برگرد آن خندقی وسیع حفر كرده بوده اند .
ذكر ری در كتب دینی :
تورات : ابن فقیه در این باب گفته یكی از دانشمندان روایت كرد كه " در تورات مكتوب است كه ری دری از درهای زمین است، و بازرگانی مردم بدان سوست ."
اوستا : شهر ری قبل از اسلام پایگاه معروف مغان ، مركز دینی زرتشتیان بوده است و نزد ایشان شهری مقدّس بشمار آمده است. گروهی مادر زرتشت و برخی دیگر او را اهل ری دانسته اند. در اوستا نام ری بصورت "رغه" (
Ragha) آمده است .
در بیستون : نام ری در كتیبه بیستون به صورت "رگا " (
Raga) در ستون دوّم بند 13 ، و در ستون سوّم بند اوّل افتاده است .

نام های ری :
پیش از اسلام : در كتاب توبیت (
Tobit) از ضمائم غیررسمی منسوب به تورات نام ری بصورت "راكس" (راجس) و در ژویت (Tuditn) یكی دیگر از ضمائم تورات به نام "راگو" در اوستا "رغه" در كتیبه بیستون "رگا " آمده است.
به زمان ساسانیان آن جا را " ری، ری اردشیر، رام اردشیر، ریشهر و نیز رام فیروز " می نامیدند.
به عهد اسلامی : در دوران منصور دوانیقی، توسط مهدی پسر منصور، نیمه شرقی شـهر ری، واقع در جـنوب كـوه بی بی شهربانو پی افكنده شد. برگرد آن خندقی حفر كرد، و مسجد جامعی بسال 158 هجری بنا نهاد و قلعه در شمال آن شهر احداث كرد و این مجموع را "محمّدیه" نامید.
مردم آن بخش از شهر را "مدینه" ( شهرستان ، شارستان ) و قلعه را "شهر بیرونی"(كهن دژ) خواندند.

آب و هوای ری :
یعقوبی در البندان آورده: "شرب اهل شهر از چشمه های فراوان و رودهای بزرگ است."
هوای ری در بهار مطبوع و خوش، در تابستان گرم، در پائیز تبخیر و در زمستان برف بار بوده است .
خوشی هوای بهاری ری در قدیم مثل بود. چنانكه ابن فقیه در مختصر البندان ذكر كرده: " گفته اند : زمستان بغداد و بهار ری و پائیز همدان و تابستان اصفهان"و هم به سبب اعتدال بهاری ری بود كه اشكانیان آنجا را پایتخت بهاره خود قرار داده بودند .
در باب گرمای تابستان ری در نزهه القلوب چنین آمده: " شهری گرمسیر است و شمالش بسته و هوایش متعفن و آبش ناگوارنده."
و همچنین پائیز ری در آثار البلاد چنین وصف شده است : " هوای ری در فصل پائیز ، تیرهای به زهرآب داده شده را ماند، كم اوفتد كه چنین نباشد، خاصّه در حق بیگانگان" بالا
نهرها و كاریزهای ری :آب ری چنانكه اشاره شد فراوان بود. اما چون در داخل شهر، در جویها جریان داشت ناسالم و آلوده می شده است. شهر از سه راه مشروب می گردید: نهرها، كاریزها و چاهها .مهمّترین نهرها و كاریزها بدین شرح بوده است :نهر سورین یا روده (چشمه علی فعلی) این رود از بازار ری بنام " بازار روده" می گذشت .
نهر جیلانی یا گیلانی: در بازار ساربانان روان بوده است. این نهر به جیلاباد ری می رسد، كه از بناهای " مرداویچ گیلی " در مشرق ری بوده است و با امین آباد فعلی قابل انطباق است .
قنوات مهّم ری عبارتند از : " قنات شهی یا شاهی، قنات نصرآباد، قنات عبدالوهاب و قنات قرشی."

تقسیمات شهر ری :
شهر بزرگ ری، هم از نظر تحوّل مكان در طول زمان، و هم از نظر توسعه به عهد اسلامی تقسیماتی دارد :
تحوّل مكان در طول زمان : ری از نظر قدمت به دو بخش تقسیم می شود:
ری كهنه باستانی ، و ری مستحدث ادوار بعد، كه قبلاً شرح داده شد .
تقسیمات شهر ری پس از توسعه به عهد اسلامی:
ری عهد اسلامی بر طبق معمول زمان به سه قسمت تقسیم می شد:
1- مدینه داخله یا شهرستان (شارستان) :
برآن قسمت اطلاق می شد كه مهدی عبّاسی در " ری بدین" در شرق بناهای پیشین پی افكنده بوده . تقی آباد و قسمتی از اراضی امین آباد كنونی تا مسافتی از اراضی اطراف نیز در آن پهنه افتاده است . همچنین مسجد جامع مهدی در شمال مدینه داخله قرار داشته است .
2- مدینه خارجی ، كهن دژ (قلعه) :
در شمال شهرستان، در جنوب كوه ری و متّصل به آن بنا شده بود.
3- ربض (بازار) :
به جز مدینه داخله و خارجه دیگر جایها به تمامی درشمار ربض بوده است. كه از سوی مغرب سراسر ری بدین (شهر عقیق باستانی و شهر ری فعلی) و از سوی مشرق، جیلا آباد مرداویچ( حدود امین آباد كنونی) و از سوی جنوب مفاضات جنوبی شهر را شامل می شد و معاملات و دادوستد همه در ربض انجام می یافت .

اماكن عمده ری :

محله ها:
محلّه باطان، پالانگران، جیلاباد (یا گیلاباد)، دررشمان، درشهرستان، درعابس، دركنده، در مصلحگاه، دروازه جاروب بندان، دیرینه قبه، رویان، زامهران، زعفران جای، ساربانان، سرای ایالت سیزین، شافعیّه فخرآباد، فلیان (یا بلیان)، كلاهدوزان، كوی اصفهانیان، كوی فیروزه، مهدی آباد، ناهك(یا ناهق)، نصرآباد و مشهد امیرالمؤمنین.

كوچه ها و خیابانها :
كوچه حنظله، دینار، ساسان، الموالی، صوفی، در بازار روده (حسن صباح در آنجا خانه داشت)، خیابان سركه در قرن دوّم و سوّم هجری شهرت و عظمتی داشت، خیابان ساربان(یا ساربانان) و علاوه بر اینها خود بازارها در حكم شوارع بودند . بالا

بازارها :
بازار باب الجبل، باب سین، باب هشام، بلیان، چهارسوق یا چهار بازار، بازار دهك نو، بازار روده، كه این بازار از همه بازارها معمورتر و آبادتر بوده است. بازار ساربانان، بازار نرمه یا رسته نرمه، كه منسوب به دیه نارمك است و بازار نصرآباد بازارها گویا بیشتر مكشوف و بدون سقف بوده است .

دروازه ها :
دروازه آهنین، باطان،كه از آنجا به سوی عراق و بغداد می رفتند. دروازه بلیّان كه این حدود جوانمرد قصاب فعلی واقع بوده كه از آنجا به قزوین می رفتند، دروازه جاروب بندان، باب الحراب ،دروازه حنظله، دروازه خراسان، دروازه دولاب، در راس الروده، در رشقان یا رشكان، در زامهران باب سین یا باب الصّین، باب الصبرین، در عابس، درغناب، دركنده، دروازه كوهكین كه از آنجا به طبرستان می رفتند، باب المدینه یا در شهرستان، در مصلحگاه و دروازه هشام كه از آنجا به قومس و خراسان می رفتند .

مساجد و مصلّی :
قدیمی ترین مسجد، در داخل فصیل یا كهن دژ واقع بوده است و نماز جمعه در آنجا گـزارده می شد. ظاهراً محلّ آن در نزدیكیهای كوه نقاره خانه فعلی بوده است .امّا مسجد دیگری كه می توان ذكر كرد : جامع روده، جامع سرهنگ ساوتكین (یا جامع جدید) جامع طغرل این مسجد برای حنفیان شهر ری به همراه بناهای دیگر بوسیله طغرل سلجوقی ساخته شد. به روایت كتاب النقص " این جامع بقدری بزرگ بوده است ، كه بیست هزار آدمی در آن موعظت می شنیدند."
مسجد عبدالرحمن نیشابوری، مسجد حنظله، مسجد شجره، (الشجره در ری قدیم، علم بوده است برای آن درخت سیب كه حضرت عبدالعظیم علیه السّلام در زیر آن دفن كردند. مسجد آنجا را مسجد شجره و گورستان آنرا گورستان شجره گویند) و مسجد الغری .
مصلّای اهل سنت و جماعت : نام این مصلّی در "النقض" ، از قول صاحب "فضائح الروافض" كه دشمن شیعه بود، چنین نقل گردیده :"به گفته ایم، كه رافضیان (شیعیان) نماز آدینه و نماز عید به مصلّی گاه مسلمانان نكند. "
مصلّای شیعیان : ذكر این مصلّی در كتاب "النقض" درج افتاده : " مدرسه شیخ حیدرمكّی بدر مصلّی گاه (مصلّی گاه دروازه ای در محلّ شیعه نشین ری بوده است .) بالا

خانه های ری :
چنانكه از منابع استفاده می شود. خانه ها عموماً " از گـل و خشـت خام ساخته می شد، كه گاه آجر و گـچ هم در آن به كار می رفت ." مردم ری خانه های خود را در زیرزمین می ساخته اند و راه دخول را ظلمـانی و تاریك و دشـوار بنا می كردند. چون دشمنان به غصب و دوستان بزور، خانه های ایشان را به تصرّف می گرفتند.
مولانا جلال الدین در دیوان شمس به این موضوع اشاره كرده اند:
" عمارتیست خراباتیان شهر مرا كه خانه اش در زمین چو ری باشد"
" عاشقان سازیده اند از چشم بد خانه ها زیر زمین چون شهر ری "

فرهنگ ، مدارس و كتابخانه ها:
ری پیش از اسلام ، شهر مقدّس زرتشتیان بود. پیشوایان و عالمان این دین در آنجا به تعلیم معارف دین و غیر دینی مشغول بودند. در قرون اسلامی در این شهر علوم و فنون را رواج و رونق فراوان بود. كه در عید پایتختی آن، به زمان آل بویه و سلجوقیان، فرهنگ و فضیلت در آنجا به اوج كمال خود رسید.
كتابخانه و مدارس مشهور در آنجا بوجود آمد و تدریس فنون مختلف از طلب و نجوم و حكمت و كلام و فقه، بازاری گرم یافت. در ری تنها كتابخانه صاحب عبّاد به اندازه تمام كتابخانه های آن روز اروپا كتاب داشت.
مدارس ری :
مدرسه زاهد ابوالفتوح در محلّ دروازه آهنین(محلّه شیعه نشین) كه به عهد ملك شاه بنا گردیده است.
مدرسه بزرگ سیّد تاج الدین محّمد كیكی در محلّ كلاهدوزان (محلّه شیعه نشین) به زمان طغرل ساخته شده است.
مدرسه شمس الاسلام حسكا بابویه، مدرسه شیخ حیدرمكّی كه ذكر آن در بیان مصلّای شیعیان گذشت.
مدرسه شاه غازی : این مدرسه توسط شاه غازی رستم در محلّه زامهران ساخته شده و از مدارس معروف شیعه بود. مدرسه خواجه شرف مرادی، مدرسه خواجه عبدالجبار مفید، مدرسه عبدالجلیل رازی( صاحب كتاب النقض) كه در اواخر عهد سلاجقه ساخته شد.
مدرسه فقیه علی جاستی، مدرسه كوی فیروزه، مدرسه سلطان محمّد، مدرسه محمّد بن قطب راوندی، مدرسه وزانیان كه از مدارس عمده اهل سنت و جماعت ری بود. مدرسه های زیدیان كه در ری مقیم بودند و دارای مدارسی نیز بودند.
كتابخانه های ری :
كتابخانه شرف الدین محمّد
كتابخانه مدرسه رشید رازی
كتابخانه شاه غازی .
كتابخانه صاحب ابن عبّاد
این كتابخانه را بزرگترین كتابخانه ری دانسته اند و در باب كثرت كتب در آن ، ابن اثیر در وقایع سال 385 در ذكر وفات صاحب بن عبّاد نوشته :" از كتب جندان گردآورد كه جز او هیچ كس بدان حدّ فراهم نیاورده بود. چنانكه برای حمل آن به چهارصد شـتر احتیاج داشت. "
” آرتور پوپ ” شمار كتاب های كتابخانه صاحب را ، در كتاب " شاهكارهای هنر ایران" چنین وصف كرده است :" شاید تعداد كتاب های موجود در كتابخانه شخصی مانند صاحب بن عبّاد در قرن دهم میلادی، معادل مجموع كتابخانه های سرتاسر اروپا بوده باشد و بدیهی است، كتاب های خوش خط و مُذَّهِب اعلی در میان آنها كم نبوده ." شمار كتاب های این كتابخانه از قول صاحب بن عبّاد 217000 جلد ذكر گشته است. همه این كتابها، دستنویس بوده و در آن زمان هنوز صنعت چاپ به وجود نیامده بود.

مذهب مردم ری كهن
الف) قبل از اسلام:
مردم ری پیش از رواج زرتشت، از آیین مغان تبعیت داشتند. مكان و مركزشان ری بود و ظاهراً خود نیز از مردم همان سرزمین بوده.
ب) پس از اسلام :
پس از تصرف ری توسط سپاه اسلام، به مرور زمان، مردم این شهر به اسلام گرویدند. در اوائل كه هنوز تشعب و تفرق دینی دوره عبّاسیان پدید نیامده بود، مسلمانان ری بطریقت سنت و جماعت بودند. هنگامی كه تفرق در جامعه اسلامی بوجود آمد، در ری نیز سه شعبه اصلی، شیعه، حنفی و شافعی پیدا شدند
، اگر چه امروز به بركت رواج فرهنگ اهل بیت ، مردم ری شیعه هستند و در حال حاضر
شهرری به عنوان یكی از شهرستان های استان تهران ، با وسعت 27 كیلومترمربع ، جمعیّتی نزدیك به یك میلیون نفر را در خویش جای داده است .
محدوده شهر از شمال به بزرگراه آزادگان، از جنوب به كهریزك ، از شرق به محلّه 13 آبان و از غرب به دولت آباد منتهی می شود و دارا
ی سه بخش به نام های : مركزی، فشایویه، كهریزك و شش دهستان: حسن آباد، وهن آباد، قلعه نو، كهریزك، فشایویه، غنی آباد و سه شهر به نام حسن آباد، كهریزك و باقر شهر است.
شهرت اصلی شهرر
ی بیشتر به خاطر وجود بارگاه ملكوتی حضرت عبدالعظیم علیه السّلام در آن بوده است . به طوری كه تا سال ها پیش از آن به ( شاه عبدالعظیم ) یاد می شد ، ضمن اینكه این شهر از قدیمی ترین مناطق كشور نیز به شمار رفته ، آثار باستانی فراوانی را در خویش جای داده است . در واقع شهرری را می توان مادر تهران دانست امّا با گسترش تهران و انتخاب آن به عنوان پایتخت ، از توجّه به ری كاسته شد و به ویژه در سال های پایانی حكومت پهلوی ، این منطقه نیز همچون سایر مناطق جنوبی تهران به فراموشی سپرده شد و اقدام چندانی برای محرومیّت زدایی از آن به عمل نیامد.
پس از پیروز
ی انقلاب اسلامی تغییرات و تحوّلات بسیاری در بافت شهری و معماری منطقه بوجود آمد به طوری كه چهره شهر كاملاً دگرگون شد و مراكز متعّدد فرهنگی ، تفریحی و اجتماعی در آن تأسیس و نقاط مختلف شهر به وسیله خیابان های مدرن ، بزرگراه و پل های روگذر و زیرگذر به هم متّصل شد.
نزدیكی شهرر
ی به حرم مطهّر حضرت امام خمینی(ره) و فرودگاه بین المللی امام ، و قرارداشتن پالایشگاه تهران در محدوده آن ، اهمّیّت جغرافیایی ، اقتصادی و اجتماعی آن را دوچندان كرده است .
سالانه تعداد فراوانی جهانگرد از كشور ها
ی مختلف جهان به قصد زیارت و بازدید به شهر ری مسافرت می كنند.
گفتنی است که اجرای طرح توسعه آستان مقدّس حضرت عبدالعظیم علیه  السّلام
در خلال سالهای 1380-1370 هـ.ش و تحقّق برنامه ها و پروژه های بزرگ ملّی مذهبی در محدوده حرم مطهّر ، نقش و تأثیر بسزائی در ایجاد سایر تغییرات و تحوّلات شهرری داشته است .

.: Weblog Themes By WeblogSkin :.
درباره وبلاگ


روزی روزگاری اهالی دهكده تصمیم گرفتند تا برای نزول باران دعا كنند ، در روز موعود همه مردم برای مراسم دعا در محلی جمع شدند و تنها یك پسر بچه با خودش چتر آورده بود و این یعنی ایمان
بار خدایا چنین ایمانی بمن عطا فرما و من ایمانم را به تو می سپارم

آخرین مطالب
لیست آخرین مطالب
آمار سایت
بازدیدهای امروز : نفر
بازدیدهای دیروز : نفر
كل بازدیدها : نفر
بازدید این ماه : نفر
بازدید ماه قبل : نفر
تعداد نویسندگان : عدد
كل مطالب : عدد
آخرین بروز رسانی :


امکانات وب

فال امروز
 پخش قرآن صوتی و تصویری